Tutuklu öğrencilik mesaim bitti. Tahliye oldum.[1] Sene 2012. Evime döndüm. Yatağımda bir Beşiktaş forması. Quaresma imzalı: “To Ali Denis” yazıyor. Evet, “s” ile. Olsun.
2011 Belek kampı. Kafilenin kaldığı otelin şefi babamın ahretliği. Bana balık tutmayı, olta bağlamayı, tüpsüz dalmayı öğreten gayri resmi amcam.
Atlamış önüne Quaresma’yı görünce. Çocukken MSN iletimde “Tanıyanlar Komünist ve Beşiktaşlı bilsinler” yazardı. Anlatmış. Hapiste demiş. Komünist olduğu için. “Ben de komünistim” demiş Q7. Çakmış imzayı. “Selamımı ilet” diye de eklemiş.
İkinci tutsaklığımda, o forma benimle çok hapishane gezdi.[2] Yer yer direnişin konusu dahi oldu.
Tosuncuğun abisi memlekete Fenerbahçe formasıyla dönmüştü.[3] Suçlu-forma bağlantısı kırılsın talimatı ile hapishanelere formaların giriş çıkışı mesele oldu. Eldeki formalar da toplanmaya çalışıldı yer yer. Merak etmeyin, formayı kaptırmadım. Tahliye oldu benimle birlikte.
Şimdi kemerleri bağlayın. Hızlanıyoruz.
President Màrtir
“Football is never just football.”[4] Doğru. Öyle olunca İspanya Arjantin’i yenince Filistin kazanmış gibi oldu.[5]
Yamal bir Müslüman.[6] Gol sevincinin anlamını merak ettiniz mi hiç? 304 yapıyor ya. Yoksul ve göçmen mahallesi Rocafonda’nın posta kodunun son üç hanesi. Yamal’ın semtinin plakası.[7]
Filistin bayrağı sallıyor. Barcelona’nın şampiyonluk kutlamasında. “Més que un club”, yani “bir kulüpten daha fazlası” olan Barcelona’nın. Peki bu salt bir reklam jeneriği mi?
Formasına reklam almaması esprisini dinleyerek büyüdük Barcelona’nın. Reklam alınca da büyü bozuldu gibi oldu.[8] Peki politik bağlamı bununla mı sınırlı?
Katalonya faşist Franco’ya karşı direnişin en güçlü cephelerinden. Dönemin Barcelona Başkanı Josep Sunyol aynı zamanda Katalonya Cumhuriyetçi Sol Partisi milletvekiliydi.[9]
Sene 1936. Madrid yakınlarındaki antifaşist birlikleri ziyarete gitti. Arabası Sierra de Guadarrama bölgesinde Franco’nun milisleri tarafından yakalandı. Sunyol’u tanıdılar. Kurşuna dizdiler. Başkandan daha fazlasıydı çünkü. Tıpkı Barça gibi. Hâlâ “şehit başkan” (president màrtir) olarak anılır.[10]
Estelada ya da Amed “Paçavrası”
Yamal işte bu Barcelona’nın şampiyonluk kutlamasında sallıyor Filistin bayrağını. Görüntüyü izlediyseniz fark etmişsinizdir.[11] Kadraja bir bayrak daha giriyor. Hayır, bu Senyera değil. Estelada bu!
İlki resmi Katalonya bayrağıdır. İkincisi yani Estelada ise Küba ve Porto Riko’dan esinlenen bağımsız Katalonya’yı temsil eden bayraktır.[12] Türkçe meali: Kadraja bir “paçavra” girmiş. “Sözde” Katalonya bayrağı. Bir bez parçası…
Yamal’ın görüntüsü trend oldu. Estelada kadrajdaydı. Fark etmediler. Paylaştılar. İçlerinde “Amed Paçavrası” köprüye asıldı diye deliren Tokyo kütüklü tipler de vardı.[13] Spora siyaset karıştıran Amed Spor’a kükreyenler.
Deniz Göktaş’ın tabiriyle “başımızın tatlı belaları”. Keşke İspanya’da yaşasalardı. Paçavralar uzaktan bayrak gibi görünüyormuş.
İsrail’i Kimler Destekler
Arjantin-İspanya finali. Javier Milei-Pedro Sánchez. İlki faşist ve otoriter. Doğal olarak Siyonist İsrail sevdalısı. İkincisi sosyal demokrat. Açık Filistin destekçisi. Filistin Devleti’ni resmen tanıdı. “Dostumuz ve NATO Ortağımız” ABD gibi değil yani.[14]
Bakın denklem çok basit. Fransız devrimci Hristiyanlarının bir sloganı vardır: “Hristiyan olduğumuz için sosyalistiz.”[15] Aynı mantık Filistin-İsrail meselesinde de çalışır.
Pedro Sánchez (İspanya), Jonas Gahr Støre (Norveç), Robert Golob (Slovenya). Bunlar sosyal demokrattırlar ve o sebeple de Filistin’i desteklerler.[16]
Javier Milei (Arjantin), Donald Trump (ABD), Viktor Orbán (Macaristan), Giorgia Meloni (İtalya). Bunlar da otoriter-faşisttirler ve o sebeple Siyonist İsrail’i desteklerler.[17]
Aynı denklem memlekette de çalışır. Deniz Gezmiş ve arkadaşları, devrimciler, yurtseverler Filistin kamplarındaydı. İsrail’in hamisi ABD’nin 6. Filo’su İstanbul’a demirlemişti. Milliyetçi-muhafazakârlar ise 6. Filo’ya değil, onu protesto edenlere saldırmıştı.[18]
Tek fark vardır. Memlekette açıktan İsrail’i savunmanın bedeli ağırdır. ABD için de nispeten doğru sayılabilir bu tespit. Çünkü ezilen halk kesimlerinin ekseriyeti buna rıza göstermezler. O yüzden fiilî desteklerini halkın gözüne sokmadan sunarlar. Çabalarlar en azından.[19]
Bu bir düğümdür. Memleketteki toplumsal dönüşümü kilitleyen önemli bir düğüm…
Eşeklerin Sesi
António José Seguro. Eski Sosyalist Parti Genel Sekreteri. 6 ay önce Portekiz Cumhurbaşkanı seçildi. Tabi ki Filistin destekçisi.[20]
Hayır. Quaresma’yı unutmadım.
Seguro’nun karşısındaki aday Ventura’ydı. Tam bir neo-nazi. Covid Pandemisi döneminde Romanlara özel bir karantina uygulanmasını önermişti mecliste.[21]
Cevap Q7’den geldi. “Ben Çingeneyim” dedi. Meydan okudu: “Kimse beni susturamaz. Vergi ödüyorum. Bu ülkede fikir beyan etme hakkım var.”[22]
Sizce bu kadarla kalmış mıdır? Q7’yi futboldan tanıyanlar ne demek istediğimi anladılar.
Kalmadı tabi. “André Ventura’nın ırkçı popülizmi, iktidar hırsı uğruna insanları birbirine düşürmekten başka bir işe yaramıyor.” Diye devam etti. Ve “burro” dedi Ventura’ya. Eşek diye çeviren de var ahmak diye çeviren de. “Hayatımız eşeklerin sesini dinlemek için fazla değerlidir.” diye noktaladı.[23]
Ventura Q7 gibi milli bir oyuncunun siyasete karışmasına üzüldüğünü söyledi.[24] Ama daha çok üzülecekti…
Bu sırada Q7 çoktan Roman Karantinasına Karşı Bildiriye imzasını atmıştı bile. Aynı bildiride Francisco Louçã’nın da imzası vardı. Devrimci Sosyalist Parti’nin ve Bloco de Esquerda (Sol Blok) partisinin kurucusu Francisco Louçã’nın.[25]
Faşizme Trivela Vurmak
Q7 anti-faşist kavgaya girmişti bir kere. 2021 Portekiz cumhurbaşkanlığı seçiminden önce çağrı yaptı: “Oy vermek, ırkçılığa ve faşizme bir trivela vurmaktır.” Demokrasiyi takım halinde oynamaya, oy vermeyi ise Portekiz adına gol atmaya benzetti.[26] Faşist Ventura’yı durdurmayı kafasına takmıştı.
Seçimi Marcelo Rebelo de Sousa kazandı. Merkez sağ yani. Sosyal demokrat Ana Gomes %13’te kaldı. Tehlikeli olan ise 2019 parlamento seçimlerinde %1,29 oy alan Ventura’nın (Chega- partisinin adı) 2021 seçimlerinde oyunu %11,9’a çıkartmış olmasıydı.
Dünyadaki faşist-popülist dalganın izdüşümü olarak, 2024 seçimlerinde Ventura bu sefer %18,1 oy aldı. 50 vekil çıkardı. 2019’da sadece kendisi vekil olabilmişken.[27]
Ventura Seguro’nun karşısına dikildiğinde rüzgârı arkasına alarak gelmişti yani. Bu tablo karşısında Q7 el yükseltti. Seguro’nun cumhurbaşkanlığı kampanyasının onur kuruluna katıldı. “Tarihin doğru tarafında olmak istiyorum. Bu yüzden António José Seguro’nun yanındayım.” diye duyurarak…[28]
Kelebek Sallamak
Küçük Ricardo’nun okulunda bir mont kaybolur. Veliler hemen Ricardo’yu suçlarlar. Hırsız tabi ki Çingene çocuktur onlara göre. Sonra montu Ricardo’nun almadığı ortaya çıkar. Yıllar sonra Q7 sürekli suçlu kabul edilmesinin kendisini asi bir çocuğa dönüştürdüğünü anlatacaktır.[29]
“Hayatı bir ceza şeklinde yaşayanlar, her fırsatta suç işleyerek durumu dengelemeye çalışır.” der Murat Menteş. Dahiyane bir tespit.[30]
Lizbon’un Casal Ventoso semtinde hayat cezadan halliceydi. Q7’nin semtinde yani. Yamal’ın Rocafonda’sının Portekiz versiyonu. “Futbol olmasaydı uyuşturucu satıcısı olabilirdim, hapiste olabilirdim ya da ölmüş olabilirdim.” diyor o yüzden Quaresma.[31]
Yoksul semt çocuğu olduğu belli. Samsun’da oynanan Süper Kupa finalini hatırlar mısınız? Konya taraftarı sahaya kelebek atmıştı. Q7 bıçağı önce sallayarak açmış. Sonra sallayarak kapatıp Fırat Aydınus’a teslim etmişti.[32] Yabancısı olmadığı o kadar belliydi ki.
Sadece kelebek atılmadı Q7’ye. “Roman, ölmelisin” ve “Doğmamalıydın” anlamına gelen pankartlar da açıldı.[33]
Emre Belözoğlu gibi cemaatin kanatları altında büyümedi. Her dönemin adamı olmadı. Arabayla birini ezse mesela, tutuksuz yargılanmaz ve sekizde bir kusurlu bulunmazdı. Ya da feribotta rakip takım taraftarıyla karşılaşsa kolluğun arkasından kabadayılık yapmazdı, yapamazdı.[34]
Asilik erdemdir vesselam. Şımarıklık ve çirkeflikle karıştırılmamalıdır.
Zanetti Zapatista mı?
Messi müesses nizam. Yamal aktivizm. Sosyal medyanın kurduğu denklem buydu. Post-truth çağının bildik “ya o ya bu” ikilemi.
Che-Fidel-Maradona denklemi: Arjantin de muhalif okumaya açıktır. Hatta Javier Zanetti vardır. Arjantin ve Inter efsanesi. 2004’te paramiliter saldırı altındaki Zapatistalara omuz vermişti. Takım arkadaşlarından para, ambulans ve spor malzemesi toplamıştı. Mektubunda Zapatistalarla aynı ilke ve idealleri paylaştığını yazmıştı.
Subcomandante Marcos işleri biraz yoluna koymuş ve Zanetti’ye seslenmişti bir yıl sonra: “Gelin maç yapalım”. Ama maalesef İnter-Zapatista maçı güvenlik risklerinden kaynaklı oynanamamıştı.[35]
Deniz Göktaş mesela Arjantin’i destekliyordu. Tabi daha Netanyahu açıklama yapmamıştı. Gerçi Milei-Netanyahu ittifakı ile Arjantin’i ayrı değerlendirmek de hayli makuldür.
Bunların hepsi tartışmaya açıktır vesselam. Ben meselenin başka bir noktasındayım.
Düzenden rahatsız olmak ile düzene başkaldırmak iki ayrı şeydir. İspanya’yı ya da Yamal’ı desteklemek politik bir tutumun işareti olabilir. Sembol harekete geçirebilir. Ama başkaldırının kendisi değildir.
Milyonların aynı gönderiyi paylaşması bir kuvvettir. Ama henüz örgütlü olmayan bir kuvvet. Sosyalistler beğeni ve re-tweeti örgütlülüğe çevirmek zorundadır.
Ben Deniz Göktaş için adliyedeydim. Gösterisini on milyondan fazla kişi izledi. Yüzde biri yüz bin kişi eder. Yalnızca o yüzde bir Çağlayan’a gelseydi nasıl bir etki açığa çıkardı?
Aynı şekilde Yamal’ı paylaşan halkımızı düşünün. Yüzde biri, İsrail’e askeri malzeme taşıyan VELA gemisine karşı Mersin Limanı’nda yapılan eyleme katılsaydı ne olurdu?[36]
Örgütlülük tam da budur. Hegemonya zihinde mevzi kazanır. Örgütlülük o mevziyi maddi bir güce çevirir. Biri olmadan diğeri eksik kalır.
Sosyal medyanın imkânını kullanmalı. Sınırını da unutmamalıyız.
Son Yerine: Sosyalistler Topa Girmeli
Terry Eagleton’a göre futbol ikili bir karaktere sahiptir.[37] Hangi karakterin baskın olacağı şartlara ve yaklaşımlara göre belirlenir. Ezilenlerin afyonu da olabilir, isyanı da.
Q7’nin “ben de komünistim” dediğini duyduğumda şaşırmıştım. Mahir Çayan’ın Beşiktaş altyapısında top oynadığını duyduğumda da.[38]
“Ver Lefter’e Yaz Deftere”. Lefter’in adı kontrgerilla defterlerinde kayıtlıymış. 6-7 Eylül pogromunda Büyükada’daki evinin saldırıya uğramasından belli. Heykeli dikilen, Fenerbahçe’nin ve Milli Takım’ın yıldızı Lefter’in…[39]
Taçsız Kral Metin Oktay’ın TİP’e oy verdiğini duymak şaşırtıcı değil mi? Ya da Denizlerin idamını durdurmak için imza verdiğini? Çetin Altan’a “Bizi sosyalist yaptın ama sen aramızdan çektin gittin.” diye çıkıştığını?[40]
Bunlara şaşırdım hep. Çünkü futbolu hep gizli gizli izledik biz. Ezilenlerin afyonu olarak ele aldık çoğunlukla. Deniz Göktaş haklı. Ben de tribünlerin küfründen, milliyetçi hezeyanlarından yoruldum.[41]
Ama bence sosyalistlerin söz kurması, müdahil olması gerekiyor.
Futbol memleketin hayat damarlarından biri. Milyonlarca emekçinin ortak mesaisi. Ve fay hatlarıyla dolu. Politik fay hatlarıyla.
Gramsci “bütün eylemler politiktir” der. Gündelik hayatın hiçbir alanı -futbol da dâhil- iktidar ilişkilerinin dışında değildir.[42]
Soru sormak lazım en azından. Güçlü ve içeriden sorular. Üstten ve dışarıdan değil.
Tam da bu sebeple: Sosyalistler topa girmeli. Önde basmalı. Rakibi kendi ceza sahasına hapsetmenin yollarını aramalı.
Bilinmelidir ki sosyalist hegemonya yaşamın kılcal damarlarında mayalanır.
[1] “2,5 yılı aşkın süredir tutuklu bulunan üniversite öğrencileri Baran Nayır ve Ali Deniz Kılıç'ın bugün görülen 7. duruşmasında tahliye kararı çıktı.” https://haber.sol.org.tr/devlet-ve-siyaset/tutuklu-ogrenciler-baran-ve-ali-deniz-tahliye-haberi-56387 [2] Yazar, politik bir dava kapsamında 2016–2025 yılları arasında Silivri Hapishanesi'nde bulunmuştur. [3] “‘Tosuncuk’un ağabeyi Fatih Aydın, tutuklu bulunduğu Uruguay’dan Türkiye’ye getirildi. Fatih Aydın’ın işlemlerinin tamamlanmasının ardından yalnızca sarı-lacivertli formayla görüntülenmesi Fenerbahçe camiasının büyük tepkisini çekti.” https://www.superhaber.com/tosuncukun-kardesi-fatih-aydinin-fenerbahce-formasina-elestiri-yagdi-ridvan-dilmen-taraftarlara-cagri-yapti-haber-364257 [4] “When ‘a game matters to billions of people it ceases to be just a game. Football is never just football’ (Kuper, 1996, p. 1).” Türkçesi: “Bir oyun milyarlarca insan için önem taşıdığında, artık yalnızca bir oyun olmaktan çıkar. Futbol asla yalnızca futbol değildir.” https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781000394573_A40919078/preview-9781000394573_A40919078.pdf [5] “Böylece İspanya, dünyada Filistin’i devlet olarak tanıyan 140’tan fazla ülke arasına katılacak.” https://www.lamoncloa.gob.es/presidente/actividades/paginas/2024/280524-sanchez-declaracion-estado-palestina.aspx Netanyahu ise finalden önce Milei’ye, “Seni ve Arjantin’i birçok bakımdan destekliyoruz; yarınki maç da buna dâhil,” dedi. Böylece karşılaşma, Filistin’i tanıyan İspanya ile Netanyahu’nun “gerçek dost” diye nitelediği Milei’nin Arjantin’i arasında simgesel bir mücadele gibi algılandı. https://www.huffingtonpost.es/virales/el-video-netanyahu-milei-final-mundial-incendia-redes-mensaje-voz-eres-verdadero-amigo-f202607.html [6] “Ben Müslümanım, elhamdülillah.” https://www.instagram.com/p/DWlrsnWiEq0/ [7] “‘304’ sevinci, İspanya’nın Mataró kentindeki işçi mahallesi Rocafonda’nın 08304 olan posta kodunun son üç hanesine gönderme yapıyor.” https://sports.yahoo.com/articles/lamine-yamals-304-celebration-meaning-190000713.html [8] “Barcelona, forma sponsorluğu haklarını Qatar Foundation’a satarak 111 yıllık geleneğine son verdi.” https://www.espn.com/sports/soccer/news/_/id/5919895/barcelona-sell-shirt-sponsorship-first-time [9] “Sunyol o sırada İspanya Parlamentosunda Katalonya Cumhuriyetçi Solu (ERC) milletvekili ve Barça’nın başkanıydı.” https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1095654/fa-79-anys-de-lafusellament-de-josep-sunol [10] “Sunyol’un otomobili Sierra de Guadarrama’da Franco birliklerinin kontrol ettiği bölgeye girdi; kimliği tespit edilip tutuklandı ve yargılanmadan arkadaşlarıyla birlikte oracıkta kurşuna dizildi. Bu trajik ölümü nedeniyle FC Barcelona tarihine ‘şehit başkan’ olarak geçti.” https://www.fcbarcelona.com/en/card/645396/josep-sunol-1935-1936 [11] “12 Mayıs’ta yayımlanan görüntüler, Yamal’ın Barça’nın 29. lig şampiyonluğu kutlamasında Filistin bayrağı salladığını gösterdi.” https://tr.euronews.com/video/2026/05/13/barcelonali-lamine-yamal-la-liga-kutlamalarinda-filistin-bayragi-acti [12] “‘Senyera’ adı verilen Katalonya bayrağı, Katalonya’nın resmî ulusal bayrağıdır.” https://www.parlament.cat/wp/pcat/parlament/historia-del-parlament/simbols-catalunya/ “Katalan bağımsızlık bayrağı Estelada ise İspanya’dan ayrılan Küba ve Porto Riko’nun bayraklarından esinlenmiştir.” https://acento.com.do/bbc-news-mundo/como-las-banderas-de-cuba-y-puerto-rico-inspiraron-a-los-independentistas-catalanes-8177780.html [13] “Amedspor bayrağı İstanbul'un simge yapılarından Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'ne asıldı.”[Metin Kaydırma Sonu] https://www.amedtv.com/amedspor/amedspor-bayragi-fsm-koprusunde-taraftarlardan-yogun-ilgi/404165 “Amed Paçavrası. Bu rezalet derhal sonlandırılmalıdır.” — Ümit Özdağ, X paylaşımı.[Metin Kaydırma Sonu] https://x.com/umitozdag “Umarım bu sefer Yamal, Messi'ye sahada kese atar. Bugünkü maçta kalbim İspanya'dan yana.” — Ümit Özdağ, X paylaşımı.[Metin Kaydırma Sonu] https://haberiniz.com.tr/zafer-partisi-genel-baskani-umit-ozdag-tarafini-belli-etti-umarim-lamine-yamal-messiye-kese-atar/ [14] Javier Milei: “7 Ekim’deki o korkakça saldırıdan bu yana, İsrail Devleti’nin kendini savunma hakkına koşulsuz desteğimi ilan ettim.”[Metin Kaydırma Sonu] https://www.casarosada.gob.ar/informacion/discursos/50995-palabras-del-presidente-de-la-nacion-javier-milei-despues-de-la-firma-del-memorando-de-la-democracia-y-la-libertad-junto-al-primer-ministro-benjamin-netanyahu-en-jerusalen-israel Pedro Sánchez: “Bugünkü Bakanlar Kurulu toplantısında İspanya Hükümeti, Filistin Devleti’ni resmen tanıyacak. Bu tarihî kararın tek bir amacı var: İsrailliler ile Filistinlilerin barışa ulaşmasına katkıda bulunmak.”[Metin Kaydırma Sonu] https://www.lamoncloa.gob.es/presidente/actividades/paginas/2024/280524-sanchez-declaracion-estado-palestina.aspx [15] “Nous sommes socialistes parce que nous sommes chrétiens.” (“Hristiyan olduğumuz için sosyalistiz.”) Michael Löwy, bu sözü 1936–1938 yılları arasında Fransa’da faaliyet gösteren devrimci Hristiyan hareketin başlıca sloganı olarak aktarır. https://www.iire.org/sites/default/files/iire-shop/pdf_cer_10.pdf [16] Pedro Sánchez’ın sosyal demokrat hükümeti Filistin Devleti’ni resmen tanıdı. https://www.lamoncloa.gob.es/presidente/actividades/paginas/2024/280524-sanchez-declaracion-estado-palestina.aspx Jonas Gahr Støre’nin sosyal demokrat hükümeti Filistin Devleti’ni resmen tanıdı. https://www.regjeringen.no/en/whats-new/norway-recognises-palestine-as-a-state/id3040194/ Robert Golob’un liberal-yeşil hükümeti Filistin Devleti’ni resmen tanıdı. https://www.gov.si/en/news/2024-06-05-republika-slovenija-in-drzava-palestina-vzpostavili-diplomatske-odnose/ [17] Javier Milei, İsrail’in kendini savunma hakkına “koşulsuz desteğini” açıkladı. https://www.casarosada.gob.ar/informacion/discursos/50995-palabras-del-presidente-de-la-nacion-javier-milei-despues-de-la-firma-del-memorando-de-la-democracia-y-la-libertad-junto-al-primer-ministro-benjamin-netanyahu-en-jerusalen-israel Donald Trump, Hamas’la savaş boyunca İsrail Devleti’nin yanında kararlılıkla durdu. https://www.whitehouse.gov/priorities/faith/ Viktor Orbán, İsrail’in egemenliğini, kendini savunma hakkını ve İsraillilerin güvenliğini desteklediğini açıkladı. https://kormany.hu/hirek/orban-viktor-sajtonyilatkozata-benjamin-netanjahuval-izrael-allam-miniszterelnokevel-tortent-targyalasat-kovetoen?isSpecial=true&utm_ Giorgia Meloni, İsrail’in var olma, güvenlik içinde yaşama ve kendini savunma hakkını desteklediğini açıkladı. https://italyun.esteri.it/it/news/dalla_rappresentanza/2024/09/unga79-intervento-del-presidente-del-consiglio-giorgia-meloni-allassemblea-generale/ [18] “Filistin’e öğrenci hareketi içinden ilk gidenler biz olduk. Ben, Deniz Gezmiş, Cihan Alptekin...” https://68arsivi.com/deniz-gezmis-ve-arkadaslari-filistine-neden-gitti/ “Milliyetçi-muhafazakâr kitle, toplu namaz kıldıktan sonra… solcu gençlere taş ve sopalarla saldırır”; böylece “müttefik Amerikan askerlerini korumuştur.” https://www.mukavemet.org/6-filoya-karsi-namaza-duranlar/ [19] “Siyasi açıdan Türkiye-İsrail ilişkileri başlangıçta oldukça gizli yürütülmüştür. Çünkü […] ülke içindeki muhalefetten çekinen Türkiye düşük profilli bir ilişki izlenmesinde ısrarcı olmuştur.” https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1628194 DSP–MHP–ANAP Koalisyonu döneminde Millî Savunma Bakanlığı, 170 tankın modernizasyonu için “İsrail’de yerleşik IMI […] Firması tek kaynak olarak tayin edilmiştir” açıklamasını yaptı; sözleşmenin bedeli 687,5 milyon dolardı. https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D21/Y4/T7/WebOnergeMetni/fcf494f2-ab91-429f-9e90-8f12b887d290.pdf AKP’nin resmî açıklamasına göre Erdoğan ile İsrail Cumhurbaşkanı Herzog, “terörle mücadele ve güvenlik dâhil […] iş birliğine devam etme konusunda mutabık kaldı.” https://www.akparti.org.tr/haberler/cumhurbaskanimiz-erdogan-israil-cumhurbaskani-herzog-ile-telefonda-gorustu-19-06-2022-185633/ [20] Eski Sosyalist Parti Genel Sekreteri António José Seguro, 8 Şubat 2026’da Portekiz Cumhurbaşkanı seçildi. https://www.rtp.pt/noticias/politica/antonio-jose-seguro-eleito-presidente-com-6683_n1719374 “Filistin Devleti’nin tanınması, barış yolunda temel bir adımdır; siyasi, ahlaki ve sembolik öneme sahiptir.” https://www.cmjornal.pt/politica/detalhe/antonio-jose-seguro-defende-que-reconhecimento-da-palestina-tem-importancia-politica-moral-e-simbolica [21] Seguro’nun ikinci turdaki rakibi, göçmen karşıtı söylemleriyle tanınan aşırı sağcı Chega’nın kurucusu André Ventura’ydı. https://apnews.com/article/5a63b7df570c98f53a9ad29b402bae7c Ventura, Covid-19 salgını sırasında yalnızca Roman toplumuna uygulanacak “özel bir karantina planı” önerdi. https://www.tsf.pt/portugal/artigo/sem-racismos-chega-vai-avancar-com-proposta-para-confinamento-de-ciganos/12162413 [22] “Eu sou cigano. Cigano como todos os outros ciganos e sou português como todos os outros portugueses e não sou nem mais nem menos por isso.” https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/diz-chega-ao-ventura-futebolista-ricardo-quaresma-ataca-andre-ventura-e-deputado-contra-ataca “Eu pago impostos em Portugal, por isso tenho direito a dar a minha opinião. Ninguém me vai calar, nem ele, nem ninguém.” https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/quaresma-volta-a-responder-a-andre-ventura-nao-me-vai-calar [23] “O populismo racista do André Ventura apenas serve para virar homens contra homens em nome de uma ambição pelo poder que a história já provou ser um caminho de perdição para a humanidade.” https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/diz-chega-ao-ventura-futebolista-ricardo-quaresma-ataca-andre-ventura-e-deputado-contra-ataca “Olhos abertos amigos, a nossa vida é demasiado preciosa para ouvirmos vozes de burros... isto se queremos chegar ao céu.” https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/diz-chega-ao-ventura-futebolista-ricardo-quaresma-ataca-andre-ventura-e-deputado-contra-ataca [24] “É lamentável que um jogador da seleção nacional se envolva em política. Espero que as autoridades do futebol não deixem que isto se torne o novo normal.” https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/diz-chega-ao-ventura-futebolista-ricardo-quaresma-ataca-andre-ventura-e-deputado-contra-ataca [25] Bildiri, Romanlara yalnızca etnik kökenleri nedeniyle özel karantina uygulanmasının “Portekiz Cumhuriyeti Anayasası’nı ağır biçimde ihlal edeceğini” belirtiyordu. İmzacılar arasında futbolcu Ricardo Quaresma ile Francisco Louçã da bulunuyordu. https://www.helenaroseta.pt/documentos/1588867102D5yRY4ge4Ga61EQ5.pdf Francisco Louçã, Devrimci Sosyalist Parti’nin yöneticilerinden ve 1999’da Sol Blok’un kurucularından biriydi. https://www.museudoaljube.pt/doc/francisco-louca/ “Covid-19: Irkçılık karşıtı mücadele karantinaya girmez” başlıklı ayrı bildiri; salgında siyahların, Romanların, göçmenlerin ve yoksulların hastalığa, hak kayıplarına ve ekonomik krize daha fazla maruz kaldığını belirtiyordu. https://colectivolibertarioevora.wordpress.com/2020/04/13/covid-19-a-luta-antirracista-nao-faz-quarentena/ Frente Unitária Antifascista, farklı kolektifleri, sendikaları, partileri ve toplumsal hareketleri faşizme karşı bir araya getiren bir cephedir. https://www.rtp.pt/noticias/politica/fua-rejeita-acusacoes-de-coletivos-e-diz-que-fez-de-tudo-para-agregar-esquerda_n1252439 Panteras Rosa–Frente de Combate à LesBiGayTransFobia, LGBTİ+ bireylere yönelik ayrımcılık ve saldırılarla mücadele eden hiyerarşisiz bir kolektiftir. https://portugalgay.pt/guide/2_13/f_1412/ Portal Anarquista, Portekizce konuşan anarşist, liberter ve antiautoriter çevreler arasında bilgi paylaşımı sağlayan bir platformdur. https://aviagemdosargonautas.net/2015/07/07/a-ideia-31/ [26] “Votar é dar uma trivelada no racismo e no fascismo.” https://www.diariodocentrodomundo.com.br/essencial/quaresma-centroavante-da-selecao-portuguesa-pede-voto-contra-a-direita-na-eleicao-deste-domingo/ “Votar é jogar em equipa para defender a democracia. Votar é marcar um golo por Portugal.” https://www.diariodocentrodomundo.com.br/essencial/quaresma-centroavante-da-selecao-portuguesa-pede-voto-contra-a-direita-na-eleicao-deste-domingo/ [27] 2019 parlamento seçimlerinde Chega, yüzde 1,29 oyla yalnızca bir milletvekili çıkardı: André Ventura. https://www.eleicoes.mai.gov.pt/legislativas2019/index.html 2021 cumhurbaşkanlığı seçiminde merkez sağın desteklediği Marcelo Rebelo de Sousa yüzde 60,70’le yeniden seçildi; Ana Gomes yüzde 12,97, André Ventura yüzde 11,90 oy aldı. https://www.rtp.pt/noticias/politica/escrutinio-encerrado-marcelo-reeleito-com-6070-dos-votos_n1293987 2024 parlamento seçimlerinde Chega’nın oy oranı yüzde 18,07’ye, milletvekili sayısı 50’ye yükseldi. https://www.rtp.pt/eleicoes/legislativas-resultados/2024 [28] Ricardo Quaresma, António José Seguro’nun cumhurbaşkanlığı adaylığının Onur Kuruluna katıldı. https://www.flash.pt/celebridades/nacional/amp/ricardo-quaresma-entra-na-corrida-presidencial-num-claro-desafio-a-mensagem-de-andre-ventura-contra-a-comunidade-cigana “Por Portugal, nunca virei a cara à luta. Sei reconhecer quem não desiste do País nem das pessoas. Quero estar do lado certo da História. Por isso, estou com o António José Seguro.” https://www.flash.pt/celebridades/nacional/amp/ricardo-quaresma-entra-na-corrida-presidencial-num-claro-desafio-a-mensagem-de-andre-ventura-contra-a-comunidade-cigana [29] “Bir gün okulumda bir mont kayboldu ve diğer öğrencilerin velileri hemen ‘Çingene yapmıştır’ demeye başladı. Daha sonra mesele çözüldü ve elbette montu alanın ben olmadığım ortaya çıktı.” https://www.espn.com.br/futebol/artigo/_/id/4462314/rei-da-trivela-quaresma-fracassou-no-barcelona-e-sofreu-com-preconceito-por-ser-cigano “Başkalarının gözünde her şeyin suçlusu hep bendim. Çingene olduğum için her şeyin hedefi bendim; bu yüzden hep asi bir çocuktum.” https://www.espn.com.br/futebol/artigo/_/id/4462314/rei-da-trivela-quaresma-fracassou-no-barcelona-e-sofreu-com-preconceito-por-ser-cigano [30] “Hayatı bir ceza şeklinde yaşayanlar, her fırsatta suç işleyerek durumu dengelemeye çalışır.” Murat Menteş, Antika Titanik. [31] “Se não fosse o futebol, podia ser traficante, podia estar preso, podia estar morto.” https://lusoamericano.com/ricardo-quaresma-se-nao-fosse-o-futebol-podia-ser-traficante-estar-preso-ou-morto/ [32] “AS Gazetesi haberi Quaresma’nın ‘kelebek’ olarak adlandırılan bıçağı sallayarak hakeme vermesini öne çıkardı. Gazete haberi ‘Quaresma bıçağı gangster gibi kapatarak hakeme verdi’ şeklinde okuyucularına duyurdu.” https://www.bursadabugun.com/haber/sahaya-atilan-bicak-ispanyol-basininda-858791.html [33] Quaresma, “Birçok statta ‘Roman, ölmelisin’ veya ‘Roman, doğmamalıydın’ yazılı pankartlar gördüm. Bunlar bana oynama ve daha iyisini yapma gücü veriyordu” dedi. https://magg.sapo.pt/celebridades/artigos/ricardo-quaresma-recorda-bullying-em-campo-vi-cartazes-que-diziam-cigano-devias-morrer/ [34] Savcılık kararında Belözoğlu’nun 2013 öncesinde “dinî sohbetlere katılmak ve para vermekten ibaret eylemleri” bulunduğu, ancak örgüt üyeliğini kanıtlayacak yeterli delil elde edilemediği belirtildi. https://www.diken.com.tr/emre-belozogluna-fetoden-ikinci-kez-takipsizlik-sakirt-degildi/ 29 Ekim 2000’de kullandığı otomobille Kadir Çetin’e çarparak ölümüne neden oldu. Dönemin Milliyet’i, “Emre kazada 8’de 1 suçlu bulundu” ve “Emre tutuksuz yargılanacak” diye yazdı. https://www.gastearsivi.com/gazete/milliyet2/2000-10-30/1 2015’te Eskihisar Feribot İskelesi’nde Beşiktaş taraftarlarıyla kavga etti. “Feribota gelen Eskihisar Jandarma Karakolu’nda görevli jandarma ekipleri olaya el koyarak tarafları karakola götürdü.” https://www.cumhuriyet.com.tr/video/emre-belozoglunun-jandarma-karakolundan-cikisi-276669 [35] Zanetti, Zapatista topluluklarına gönderdiği mektupta, “Sizinle aynı ilke ve idealleri paylaştığımıza inanıyoruz” diye yazdı. Ardından, “Köklerinizi koruma ve idealleriniz için mücadele etme kavganızda sizi desteklemek istiyoruz” dedi. Inter–EZLN maçı ise Chiapas’taki askerî ve paramiliter baskının doğurduğu güvenlik ve organizasyon sorunları nedeniyle gerçekleştirilemedi. https://www.jornada.com.mx/2004/06/12/040n1con.php, https://enlacezapatista.ezln.org.mx/2005/03/30/carta-al-inter-de-milan/ https://elpais.com/mexico/2026-06-15/el-futbol-utopico-del-ezln.html [36] Mersin Emek ve Demokrasi Platformu, İsrail Askeri Endüstrileri için silah üretiminde kullanılacak çelik taşıdığı belirtilen VELA gemisini Mersin Limanı’nda protesto etti. Eylemde “Bu gemide yük değil, kan var” denilerek İsrail’e askerî malzeme taşıyan gemilerin Türkiye limanlarına yanaştırılmaması istendi. https://www.evrensel.net/haber/556871/vela-gemisi-mersin-limaninda-protesto-edildi-bu-gemide-yuk-degil-kan-var [37] “Modern toplumlar insanları dayanışma deneyiminden mahrum bırakır; futbol ise bunu kolektif coşku noktasına kadar sağlar. Ne var ki günümüzde futbol çoğunlukla halkın afyonudur; hatta crack kokainidir.” https://www.theguardian.com/commentisfree/2010/jun/15/football-socialism-crack-cocaine-people [38] “Mahir, orta ve lise öğrenimini Haydarpaşa Lisesi’nde sürdürürken aynı zamanda Beşiktaş Spor Kulübü genç takımında futbol oynuyordu. Geçirdiği sakatlık sonucu dizinden ameliyat olan Çayan, bir daha top oynamamak üzere futbola veda etti.” https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/kizildere-kan-akiyor-331132 [39] “Tribünler bağırdı binlerce kere: ‘Ver Lefter’e yaz deftere / Bitti kalem doldu defter / Efsaneler ölmez Lefter.’”[Metin Kaydırma Sonu] https://bianet.org/haber/lefter-buyukada-dan-seslendi-139299 Lefter’in adının “kontrgerilla defterlerinde” bulunduğunu doğrulayan somut bir kayıt yoktur. Ancak TBMM Darbeleri Araştırma Komisyonu raporuna göre 6–7 Eylül saldırganlarının elinde gayrimüslimlerin ev ve işyerlerini gösteren listeler bulunuyordu; rapor olayların Özel Harp bağlantısını da aktarıyor.[Metin Kaydırma Sonu] https://acikerisim.tbmm.gov.tr/server/api/core/bitstreams/f3eea041-f2d8-4951-a81b-7b8d21f0c255/content Lefter, Büyükada’daki evine düzenlenen saldırıyı şöyle anlatır: “15 gün önce gol attığımda omuzlardaydım. O gün ise kayalar ve boya tenekeleri ile karşılaştım. En kötüsü harçlık verdiğim çocuklar evime saldırdı.”[Metin Kaydırma Sonu] https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/oral-calislar/lefter-6-7-eylulde-evine-saldiranlari-neden-anlatmadi-30003718 “Lefter Küçükandonyadis heykelinin, Kadıköy Yoğurtçu Parkı’nda, 3 Mayıs 2009 yılında açılışı yapıldı.”[Metin Kaydırma Sonu] https://iletim.istanbul.edu.tr/index.php/2023/11/16/taraftarlarin-yaptirdigi-heykel/ “Fenerbahçe ve A Milli Takım’ın ‘Ordinaryüs’ lakaplı unutulmaz futbolcularından Lefter Küçükandonyadis…”[Metin Kaydırma Sonu] https://www.trthaber.com/haber/spor/fenerbahcenin-unutulmaz-futbolcusu-lefter-anildi-293891.html [40] “Oyunu Türkiye İşçi Partisi’ne verdiğini açıklayan ilk futbolcudur.”[Metin Kaydırma Sonu] https://www.aydinlik.com.tr/amp/koseyazisi/tipe-oy-veren-sosyalist-futbolcu-62868 “Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam kararını durdurmak için imza toplayan” isimlerden biri Metin Oktay’dı.[Metin Kaydırma Sonu] https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/metin-oktay-icin-kanun-teklifi-sunuldu-1118257 Melih Aşık’ın aktardığına göre Metin Oktay, bir tren yolculuğunda Çetin Altan’a, “Bizi sosyalist yaptın ama sen aramızdan çektin gittin” dedi.[Metin Kaydırma Sonu] https://t24.com.tr/politika/metin-oktay-turkiyenin-ilk-sosyalist-futbolcusu-cektin-gittin-diyerek-cetin-altanla-tartisti%2C439324 [41] Deniz Göktaş’ın 2020–2023 yılları arasında sahnelediği ve 2023’te yayımladığı tek kişilik stand-up gösterisi Selam Selam’da “Futbol” ve “Küfür” başlıklı bölümler art arda yer alır.[Metin Kaydırma Sonu] https://open.spotify.com/episode/1eVjEfoJFCguFc7jU5FrCA [42] Antonio Gramsci şöyle sorar: “O hâlde gerçek dünya görüşü hangisidir: düşünsel bir tercih olarak mantıksal biçimde ileri sürülen mi, yoksa her insanın gerçek faaliyetinden doğan ve onun eyleme tarzında örtük olarak bulunan mı? Bütün eylemler politik olduğuna göre, her insanın gerçek felsefesinin bütünüyle onun politik eyleminde içerildiği söylenemez mi?” Antonio Gramsci, Selections from the Prison Notebooks, 1971, s. 326.[Metin Kaydırma Sonu] https://pages.mtu.edu/~jdslack/readings/CSReadings/Gramsci_Selections_Prison_Notebooks.pdf
